بازده درز یعنی نیروی شکست درز تقسیم بر نیروی شکست پارچه، به درصد (Crow و Dewar، ۱۹۸۳). عددی که بیشتر نقل می‌شود — حداقل ۸۰٪ — توصیه‌ای تاریخی از سال ۱۹۵۲ برای پارچه‌های پنبه‌ای انبار نظامی آمریکاست، نه الزام یک استاندارد امروزی؛ برای عدد واقعی درز خودتان باید آزمون استاندارد بخواهید.

تعریف بازده درز

گزارش فنی Crow و Dewar بازده درز را «نیروی شکست درز تقسیم بر نیروی شکست پارچه، به درصد» تعریف می‌کند و می‌گوید این عدد «تحت تأثیر استحکام نخ دوخت، نوع درز و بخیه، تعداد بخیه در واحد طول درز و آسیب سوزن» است (Crow و Dewar، ۱۹۸۳).

مثال فرضی: اگر پارچه در آزمون ۴۰۰ نیوتن و درز همان پارچه ۳۰۰ نیوتن تحمل کند، بازده درز ۷۵٪ است. ارزش این عدد در این است که درز را با پارچه‌ی خودش می‌سنجد: درزی با ۳۰۰ نیوتن روی پارچه‌ی سبک ممکن است عالی باشد و روی پارچه‌ی سنگین ضعیف.

عدد ۸۰٪ از کجا آمده

همان گزارش می‌نویسد: «در پژوهشی روی پارچه‌های پنبه‌ای از انبار عمومی تدارکات ارتش آمریکا، Frederick (۱۹۵۲) حداقل بازده درز ۸۰٪ را توصیه کرد» (Crow و Dewar، ۱۹۸۳). پس:

• منشأ این عدد یک توصیه‌ی نظامی و قدیمی است، روی پارچه‌ی پنبه‌ای؛
• ما آن را در متن هیچ استاندارد امروزی به‌عنوان الزام پیدا نکردیم؛
• تنها هدف طراحی منبع‌دار برای درز که یافتیم، همین است.

می‌توانید ۸۰٪ را نقطه‌ی شروع گفت‌وگو با خریدار یا آزمایشگاه قرار دهید، ولی آن را «استاندارد» ننامید.

آزمون‌های استاندارد

به گفته‌ی خلاصه‌ی یک فروشنده‌ی تجهیزات آزمون، ISO 13936-1 و ۲ با سرعت ۵۰ میلی‌متر در دقیقه و فاصله‌ی فک ۱۰۰ میلی‌متر انجام می‌شوند (TestResources). ما مقدار نیرو و حد بازشدگی را از متن خود استاندارد تأیید نکرده‌ایم؛ عدد رایجی که برای حد بازشدگی نقل می‌شود را هم به همین دلیل اینجا نمی‌آوریم.

ISO 13935-2 طبق دامنه‌اش معمولاً برای ژئوتکستایل، نبافته، پارچه‌ی روکش‌دار، پارچه‌ی الیاف شیشه و کربن و نوار پلی‌اولفین کاربرد ندارد (ISO). درباره‌ی پارچه‌ی کشباف: هر دو استاندارد استحکام درز بالا برای پارچه‌ی تاروپودی‌اند و ما در منابعمان استاندارد مشابهی برای درز کشباف بررسی نکرده‌ایم.

آزمایشگاه‌ها ممکن است هنوز ویرایش ۲۰۱۴ را در گزارش بنویسند؛ مثلاً پژوهش شست‌وشوی جین Rashid و Rahman (۲۰۲۰) با ISO 13935-2:2014 انجام شده. در گزارش، ویرایش را ببینید.

حداکثر نیرو یا نقطه‌ی تسلیم؟

آزمون‌های بالا حداکثر نیرو را گزارش می‌کنند. Kordoghli و همکاران که اثر تراکم بخیه را روی نیروی شکست، ازدیاد طول و بازده درز در مراحل مختلف تکمیل بررسی کردند، استدلال می‌کنند که نقطه‌ی تسلیم «حد واقعی استفاده‌ی پارچه‌ی دوخته‌شده را بهتر نشان می‌دهد» تا نقطه‌ی پارگی (Kordoghli و همکاران، ۲۰۱۱). یعنی درزی که پیش از پاره شدن دهان باز کرده، در عمل خراب شده است — حتی اگر عدد حداکثر نیرو خوب باشد.

از آزمایشگاه چه بخواهید

1. استاندارد و ویرایش را مشخص کنید: ISO 13935-2:2026 یا ASTM D1683/D1683M-22 برای استحکام درز پارچه‌ی تاروپودی؛ برای پارچه‌ی شل‌بافت، آزمون لغزش از سری ISO 13936.

1. هر دو جهت را بخواهید: درز در جهت تار و در جهت پود. در پژوهش‌ها نتیجه‌ی دو جهت متفاوت بوده (Islam و همکاران، ۲۰۲۲؛ Rashid و Rahman، ۲۰۲۰).

1. آزمون پارچه‌ی بدون درز را هم بخواهید، با روش هم‌ارز، تا بازده درز حساب‌شدنی باشد. ASTM D1683 با آزمون گراب پارچه (ASTM D5034) هم‌راستاست.

1. مشخصات دوخت را در گزارش بنویسید: نوع درز، نوع بخیه، تعداد بخیه در اینچ، نمره‌ی نخ سوزن و ماسوره یا لوپر، شماره‌ی سوزن. بدون این‌ها عدد آزمون قابل تکرار نیست.

1. حالت شکست را بخواهید: نخ پاره شد، پارچه پاره شد، یا درز لغزید؟ عدد به‌تنهایی نمی‌گوید کدام جزء را باید عوض کنید — حالت‌های شکست درز.

1. اگر لباس شسته می‌شود، پیش و پس از شست‌وشو: نمونه را با همان دستور شست‌وشوی تولید بشویید و دوباره آزمون کنید — درز جین و شست‌وشوی آنزیمی.

فرمول برآورد استحکام درز برای انتخاب اولیه به کار می‌آید؛ تصمیم نهایی با این آزمون است. این صفحه بخشی از مهندسی درز است. اعداد نخ KROWNTEX: برگه‌ی مشخصات.

منابع این صفحه

ادعاهای فنی متن از همین اسناد آمده‌اند؛ اعداد نخ KROWNTEX فقط از برگه‌ی استاندارد کارخانه.

• Crow & Dewar, «Comparison of Seam Types», Defence Research Establishment Ottawa, Technical Note 83-21, 1983
• ISO 13935-2:2026
• ISO 13935-2:2014 (ویرایش جایگزین‌شده)
• ASTM D1683/D1683M-22
• TestResources, خلاصه‌ی ISO 13936-1
• Kordoghli et al., Arabian Journal for Science and Engineering 36(7), 2011
• Islam et al., Textile & Leather Review, 2022
• Rashid & Rahman, Journal of Textile Science and Technology, 2020