نخ پلی‌استر کشسان است: وقتی با کشش زیاد دوخته شود کش می‌آید، و بعد در درز سعی می‌کند به طول اولیه‌اش برگردد و درز را جمع می‌کند — این همان چین کششی است (A&E؛ Kabish، ۲۰۱۴). علت اصلی، کشش زیاد چرخ است؛ ویژگی‌های نخ فقط تعیین می‌کنند یک کشش مشخص چقدر چین بدهد.

سازوکار

A&E: «اگر نخ با کشش زیاد چرخ در درز دوخته شود، سعی می‌کند به طول اولیه‌اش برگردد. این باعث می‌شود درز درست وقتی از زیر پایه بیرون می‌آید چین بخورد.» Coats همین را «کشیدگی در نخ» بر اثر دوخت با کشش زیاد می‌نامد و به آن «چین جمع‌شدگی درز یا چین رهاسازی نخ» هم می‌گوید (Coats).

Coats کشسانی نخ را این‌طور تعریف می‌کند: «توانایی نخ برای کش آمدن و برگشتن به طول اولیه پس از برداشته شدن نیروی کششی.» یک منبع درسی قاعده را کوتاه گفته: «اگر نخ بیشتر از پارچه‌ای که به هم دوخته می‌شود جمع شود، درز چین می‌خورد» (Advances in Apparel Production، ۲۰۰۸).

دو نکته‌ی عملی از A&E:

• چین کششی معمولاً پای چرخ دیده می‌شود؛
• ولی آهار پارچه ممکن است آن را پنهان کند تا بعد از اولین شست‌وشو که آهار رفت، ظاهر شود. پس «بعد از شست‌وشو چین خورد» همیشه به معنای جمع‌شدگی نخ یا پارچه در آب نیست.

نخ بعد از دوخت، همان نخ قبل نیست

Kabish رفتار کشسان نخ را پیش و پس از دوخت اندازه گرفت و نوشت که پس از دوخت، «نخ شروع به رهاسازی می‌کند تا به طول اولیه‌اش برگردد و به این ترتیب درز را جمع می‌کند» (Kabish، ۲۰۱۴). یافته‌ها:

• بازگشت کشسان نخ پس از دوخت ۲۵ تا ۵۸٪ کم شد. در بار بازگشت ۱۰۰٪: اسپان پلی‌استر ۳۴٪، مغزی پلی/پنبه ۴۳٪ و مغزی پلی/پلی ۵۴٪.
• جمع‌شدگی نخ ۵۵.۲ تا ۳۴۴.۴٪ بیشتر شد.
• شاخص رهاسازی تنش کاهش یافت.
• بارگذاری دینامیک دوخت «باعث کاهش استحکام و تضعیف خاصیت ویسکوالاستیک نخ» می‌شود.

نتیجه‌گیری خود نویسنده این است که همین تضعیف بازگشت، چینی را که از نخ ناشی می‌شود کم می‌کند. یعنی رفتاری که روی نخ دوک اندازه گرفته می‌شود، با رفتار نخ داخل درز یکی نیست — همان‌طور که استحکامش هم یکی نیست (افت استحکام نخ حین دوخت).

ازدیاد طول تا پارگی در انواع نخ

منبع: Coats. این‌ها دامنه‌های عمومی هر نوع نخ‌اند.

ازدیاد طول نخ KROWNTEX: روی برگه‌ی کارخانه نیست و عددی برای نخ خودمان اعلام نمی‌کنیم.

پلی‌استر یا پنبه؟

یک منبع درسی می‌گوید: «نخ‌های کم‌ازدیاد طول یا با مدول اولیه‌ی بالا، کش آمدن حین دوخت را کم می‌کنند و چین کششی را کاهش می‌دهند» (Joining Textiles، ۲۰۱۳). از جدول بالا پیداست که پلی‌استر اسپان بیشتر از پنبه‌ی اسپان کش می‌آید؛ برداشت ما این است که با کشش یکسان، پلی‌استر در برابر چین کششی حساس‌تر است و باید با کشش سبک‌تر دوخته شود. منبعی پیدا نکردیم که این را مستقیم گفته باشد. در عوض، پنبه ریسک دیگری دارد: نخ پنبه‌ای نرم وقتی خیس شود قطرش زیاد و طولش کم می‌شود و چین جمع‌شدگی می‌دهد (Coats).

تشخیص و رفع

• تشخیص (A&E): نخ را بین سوراخ‌های سوزن مجاور ببرید. اگر چین کم شد، کشش زیاد علت احتمالی است. اگر بعد از بریدن نخ چین ماند، علت احتمالی جابه‌جایی نخ‌های پارچه است، نه کشش.
• رفع (A&E): کشش سوزن و ماسوره را تا حد ممکن سبک کنید؛ نمره‌ی نخ ظریف‌تری که استحکام کافی بدهد به کار ببرید؛ فنر نخ‌کش را درست تنظیم کنید و راهنماهای شیاردار را صیقل دهید یا عوض کنید. A&E نخ با «ازدیاد طول کم، مدول اولیه‌ی بالا» و روان‌کاری خوب را هم توصیه می‌کند.
• در زنجیره‌دوز (A&E): نخ لوپر را «تا حد ممکن شل» نگه دارید.

راهنمای کامل چهار نوع چین در چین‌خوردگی درز و تنظیم کشش روی Jack و Brother در تنظیم کشش نخ.

وقتی پارچه خودش کش می‌آید

روی کشباف مسئله برعکس است: درز باید همراه پارچه کش بیاید. پارچه‌ی جرسی ساده در جهت رج ۱۵۰ تا ۲۵۰٪ و در جهت ردیف ۵۰ تا ۱۵۰٪ تا پارگی کش می‌آید (Materials، ۲۰۲۲ — عدد مرجع کلی، نه نتیجه‌ی آزمون همان مقاله)؛ نخ اسپان پلی‌استر ۱۲ تا ۲۲٪ (Coats). Coats: «اگر ازدیاد طول تا پارگی نخ کمتر باشد، مقداری که درز پیش از پاره شدن کش می‌آید هم کمتر است.» کشسانی درز باید بیشتر از هندسه‌ی بخیه و تعداد بخیه بیاید؛ بخیه‌ی راسته‌دوز ۳۰۱ به گفته‌ی یک منبع درسی تا حدود ۳۰٪ کش می‌آید (Joining Textiles، ۲۰۱۳).

اعتراف: برای لوپر سردوز و میان‌دوز روی کشباف‌های پرکشش (ورزشی، لباس زیر، پارچه‌های الاستین‌دار)، A&E و Coats نخ تکسچره را توصیه می‌کنند. ما نخ تکسچره نمی‌فروشیم. جزئیات در پاره شدن درز روی پارچه‌ی کشی.

آنچه منبع پیدا نکردیم

عدد خزش و رهاسازی تنش نخ دوخت پلی‌استر، مدول اولیه به سانتی‌نیوتن بر تکس، و مدلی کمّی که کشش دوخت را به مقدار چین وصل کند. مقاله‌های مرتبط در دسترس ما نبودند؛ این‌ها را حدس نمی‌زنیم.

این صفحه بخشی از مهندسی درز است. مشخصات نخ‌های ما: برگه‌ی مشخصات.

منابع این صفحه

ادعاهای فنی متن از همین اسناد آمده‌اند؛ اعداد نخ KROWNTEX فقط از برگه‌ی استاندارد کارخانه.

• A&E, Technical Bulletin «Minimizing Seam Puckering»
• Coats, «Eliminating Seam Puckering»
• Coats, «Thread Elongation»
• Kabish, JTATM 8(4), 2014
• Advances in Apparel Production (2008), via ScienceDirect Topics
• Joining Textiles (2013), via ScienceDirect Topics
• Joining Textiles (2013), 301 extension, via ScienceDirect Topics
• Materials 2022, 15(19), 6512
• A&E, Technical Bulletin «Sewing Stretch Knit Fabrics»