متامریسم: چرا نخ زیر یک لامپ با پارچه جور است و زیر لامپ دیگر نه
جواب کوتاه
چرا نخ زیر یک لامپ با پارچه جور است و زیر لامپ دیگر نه؟
این پدیده متامریسم است: دو رنگ زیر یک منبع نور یکی دیده میشوند و زیر نور دیگر نه (A&E)، چون منحنی بازتاب طیفی نخ و پارچه متفاوت است و فقط زیر یک نور خاص همرنگ به نظر میرسند (Datacolor). رنگزا و فرایند رنگرزی پلیاستر و پنبه هم فرق دارد (Coats)؛ پس نخ و پارچه را دستکم زیر دو نور، مثلاً نور روز و لامپ مغازه، مقایسه کنید.
- متامریسم
- رنگ نخ زیر نور فرق داره
متامریسم یعنی دو رنگ زیر یک منبع نور یکی دیده شوند ولی زیر منبع نور دیگر نه (A&E). برای همین نخی که زیر لامپ مغازه یا سالن دوخت کاملاً با پارچه جور است، ممکن است در نور روز فرق داشته باشد. تنها راه مطمئن، مقایسه‌ی نخ و پارچه زیر دستکم دو منبع نور است.
چرا اتفاق می‌افتد
هر رنگ، نور را در طول‌موج‌های مختلف به اندازه‌ی متفاوتی بازتاب میدهد. به این «منحنی بازتاب طیفی» می‌گویند. دو رنگ «متامر» منحنی‌های متفاوتی دارند که فقط زیر یک نور خاص به یک رنگ دیده میشوند (Datacolor). وقتی نور عوض شود، طیف تابیده عوض می‌شود و دو رنگ از هم فاصله می‌گیرند.
نخ و پارچه زمینه‌ی مستعدی برای این پدیده‌اند. نخ پلیاستر با رنگ‌زای دیسپرس در حدود ۱۳۰ درجه رنگ می‌شود، در حالی که پنبه با فرایند دیگری و معمولاً زیر ۱۰۰ درجه رنگ می‌شود (Coats). وقتی رنگ‌زاها و فرایندها فرق دارند، منحنی بازتاب دو رنگ هم لزوماً یکی نیست. جزئیات رنگرزی نخ در صفحه‌ی نخ پلیاستر چطور رنگ می‌شود آمده است.
Datacolor سه نوع متامریسم را نام می‌برد:
- متامریسم منبع نور: با عوض شدن نور، جفت رنگ از هم جدا میشوند. این نوع همان است که در کار روزمره بیشتر دیده می‌شود.
- متامریسم ناظر: دو بیننده یک جفت رنگ را متفاوت می‌بینند.
- متامریسم هندسی: با عوض شدن زاویه‌ی دید یا تابش نور، تطبیق به هم می‌خورد.
منابع نور استاندارد
در صنعت نخ رایج‌ترین منابع نور برای مقایسه‌ی رنگ D65، TL84، CWF و لامپ رشته‌ای A هستند (A&E). مشخصات هرکدام طبق X-Rite:
| منبع نور | دمای رنگ | نماینده‌ی چه نوری |
|---|---|---|
| D65 | ۶۵۰۰ کلوین | میانگین نور روز در ظهر |
| A | ۲۸۵۶ کلوین | لامپ رشته‌ای (تنگستن) |
| CWF (F2) | ۴۲۰۰ کلوین | فلورسنت پهن‌باند؛ روشنایی تجاری محدود در آمریکا |
| TL84 (F11) | ۴۱۰۰ کلوین | فلورسنت سه‌باندی؛ روشنایی معمول دفتر و فروشگاه در اروپا و آسیا-اقیانوسیه |
| U30 (F12) | ۳۰۰۰ کلوین | فلورسنت سه‌باندی؛ روشنایی معمول فروشگاه‌های خرده‌فروشی |
به گفته‌ی A&E، برای کاربردهای نساجی رایج‌ترین روش‌های عددی بیان رنگ CIE Lab* و CMC هستند. D65 مرجع اصلی است. Coats تصمیم قبول یا رد رنگ را با اندازه‌گیری دیجیتال اختلاف رنگ در برابر استاندارد دیجیتال، زیر نور D65، می‌گیرد.
چرا نور مغازه گمراه میکند
Coats در کتاب رنگ خود درباره‌ی نخ پلیاستر-پنبه صریحاً هشدار میدهد که ممکن است رنگ نخ «زیر نور فروشگاه در مقایسه با نور روز D65» متفاوت دیده شود، و این را متامریسم می‌نامد.
روشنایی LED هم این مسئله را دارد. Datacolor مثالی می‌زند از سرآستین‌های کتی که در فروشگاه با هم جورند ولی در نور روز ناجور دیده میشوند. توصیه‌اش به برندها این است که بررسی کنند استانداردهای رنگشان زیر منبع نور جدید تغییر میکند یا نه. اینکه LED به‌طور خاص متامریسم نخ را بدتر میکند یا نه، منبعی پیدا نکردیم.
نتیجه‌ی عملی: رنگی که پشت پیشخوان زیر لامپ انتخاب شده، هنوز امتحانش را پس نداده است. لباس بیرون، در نور روز، یا زیر نور فروشگاهی که در آن فروخته می‌شود دیده خواهد شد.
چطور زیر دو نور بسنجیم
با کابین نور (light booth): نخ و پارچه را زیر D65 و بعد زیر نوری که لباس در آن فروخته می‌شود (مثلاً TL84 یا U30 یا LED فروشگاه) مقایسه کنید. Datacolor برای تشخیص چشمی متامریسم کابین نور چندمنبعی را معرفی میکند.
بدون کابین نور:
- نخ واقعی را کنار پارچه بگذارید، نه عکس یا رنگ صفحه‌ی گوشی را.
- یک بار در نور روز کنار پنجره نگاه کنید.
- یک بار زیر لامپ سالن یا مغازه نگاه کنید.
- اگر زیر هر دو نور جورند، خطر متامریسم کم است. اگر فقط زیر یکی جورند، جفت متامر دارید و بهتر است کد نزدیک دیگری را هم امتحان کنید.
با دستگاه: طیف‌سنج (اسپکتروفتومتر) متامریسم را عددی می‌سنجد. شاخص‌هایی مثل شاخص ویژه‌ی متامریسم CIE و DIN 6172 برای این کار هستند (Datacolor).
نمونه‌ی مرجع فیزیکی: Coats برای تطبیق دقیق کارت رنگ فیزیکی را توصیه میکند و برای کنترل کیفیت زیر منابع نور مختلف دوک مرجع میدهد. روش کامل انتخاب رنگ نخ برای یک پارچه در صفحه‌ی تطبیق رنگ نخ با پارچه آمده است. کار با کارت رنگ ما را در راهنمای کالیته ببینید. خود کالیته را هم در صفحه‌ی کالیته ببینید. صفحه‌های دیگر رنگ را در صفحه‌ی اصلی بخش رنگ پیدا می‌کنید.
متامریسم با اختلاف بچ فرق دارد
متامریسم یعنی یک نخ و یک پارچه زیر دو نور متفاوت رفتار می‌کنند. اختلاف بچ یعنی دو بچ از یک کد رنگ، زیر همان نور، کمی متفاوت‌اند. هر دو ممکن است هم‌زمان رخ دهند. اختلاف بچ را در صفحه‌ی اختلاف رنگ بین دو بچ توضیح داده‌ایم.
منابع این صفحه
ادعاهای فنی متن از همین اسناد آمده‌اند؛ اعداد نخ KROWNTEX فقط از برگه‌ی استاندارد کارخانه.
کد رنگ مورد نظرتان را بفرستید تا موجودی و قیمت امروز را بگوییم.