نخ دوخت پلیاستر چطور رنگ میشود
نخ دوخت پلیاستر با رنگزای دیسپرس رنگ میشود، در حدود ۱۳۰ درجه و زیر فشار، روی بسته‌های سوراخ‌داری که مایع رنگ از میانشان پمپ میشود (Coats؛ مرور علمی، ۲۰۲۴). بعد از رنگرزی، رنگ اضافه‌ای که روی سطح الیاف مانده با «شستوشوی احیایی» پاک میشود و در پایان روان‌کننده روی نخ می‌نشیند. هر سه مرحله روی ثبات رنگی که بعدها در دوخت، پرس و شست‌وشو می‌بینید اثر دارند.
این صفحه روش عمومی صنعت را، طبق منابع، توضیح می‌دهد. جزئیات رنگرزی کارخانه‌ی سازنده‌ی نخ ما، یعنی دما، زمان، نوع رنگ‌زا و شرایط شستوشوی احیایی، روی برگه‌ی نخ KROWNTEX نیست.
چرا پلیاستر به‌سختی رنگ می‌گیرد
الیاف پلیاستر (PET) ذاتاً آب‌گریزند و دمای انتقال شیشه‌ای آن‌ها حدود ۸۰ درجه است (مرور علمی، ۲۰۲۴). منابع دیگر عدد کمی متفاوت می‌دهند؛ صفحه‌ی گرما و پلیاستر این دماها را کامل‌تر توضیح می‌دهد.
رنگ‌زاهای معمول پنبه روی پلیاستر کار نمی‌کنند. رنگزای اصلی پلیاستر دیسپرس است: رنگ‌زایی بدون بار یونی که «تقریباً در آب حل نمیشود» و به الیاف آب‌گریز می‌چسبد (مرور علمی، ۲۰۲۴؛ پژوهش داوری‌شده در PMC). برای رنگرزی خوب دو راه هست: دما و فشار بالا، یا استفاده از حامل (carrier). در دمای ۱۳۰ درجه رنگرزی بدون حامل انجام میشود (همان منابع).
تفاوت دما با پنبه زیاد است. به گفتهی Coats، پلیاستر با رنگزای دیسپرس در حدود ۱۳۰ درجه رنگ میشود، در حالی که پنبه معمولاً زیر ۱۰۰ درجه رنگ میشود (Coats). این تفاوت یکی از دلیل‌هایی است که نخ پلیاستر و پارچه‌ی پنبه‌ای با فرایندهای متفاوت رنگ می‌شوند. نتیجه‌اش را در صفحه‌ی متامریسم می‌بینید.
رنگرزی بسته‌ای: نخ روی دوک رنگ میشود، نه به‌صورت الیاف
نخ‌های مصنوعی دوخت روی بسته‌هایی به نام «پنیری» (cheese) رنگرزی می‌شوند (Coats). مراحل طبق توضیح Coats:
| مرحله | چه اتفاقی می‌افتد | چرا مهم است |
|---|---|---|
| پیچیدن بسته | نخ طوری پیچیده میشود که چگالی و نفوذپذیری بسته ثابت باشد | تا مایع رنگ به‌طور یکنواخت از همه‌ی بسته بگذرد |
| چیدن روی میله | بسته‌ها روی میله‌های سوراخ‌دار چیده و در شرایط کنترل‌شده فشرده می‌شوند | «ستونی بسته از نخ با چگالی یکنواخت» ساخته میشود |
| پمپ کردن رنگ | مایع رنگ زیر فشار پمپ میشود، به‌تناوب از داخل به بیرون و از بیرون به داخل، در فاصله‌های از پیش تنظیم‌شده | لایه‌های داخلی و بیرونی بسته هم‌رنگ می‌شوند |
| کنترل خودکار | دما، زمان و افزودن مواد با کنترل رایانه‌ای تنظیم میشود | به گفتهی Coats، برای «رنگرزی یکنواخت و هم‌سطح» |
هر بار پر کردن دستگاه رنگرزی یک بچ جداست. به همین دلیل، با وجود همه‌ی این کنترل‌ها، دو بچ از یک کد رنگ کاملاً یکی نیستند. این موضوع را در صفحه‌ی اختلاف رنگ بین دو بچ توضیح داده‌ایم.
شستوشوی احیایی: پاک کردن رنگ سطحی
بعد از رنگرزی، مقداری رنگزای دیسپرس روی سطح الیاف می‌ماند، نه درون آن‌ها. طبق پژوهشی در مجله‌ی Dyes and Pigments، این رنگ سطحی «درخشش رنگ را کم و ثبات را پایین می‌آورد». راه معمول پاک کردنش شستوشوی احیایی (reduction clearing) است.
روش سنتی چهار مرحله دارد (Dyes and Pigments):
- دو بار آبکشی در ۴۰ درجه
- شست‌وشو با محلول سدیم کربنات و سدیم دی‌تیونیت در ۶۰ درجه
- یک آبکشی با آب سرد
همان پژوهش نشان داد که میشود این روش را با یک شستوشوی دومرحله‌ای با شوینده در ۷۰ درجه جایگزین کرد. دستورهای دقیق‌تری که در مقاله‌های علمی آمده، مثلاً ۱ گرم در لیتر سدیم هیدروسولفیت و ۱ گرم در لیتر سود در ۶۰ درجه به مدت ۱۰ دقیقه، شرایط آزمایشگاهی‌اند، نه استاندارد صنعتی (پژوهش داوری‌شده در PMC).
چرا این مرحله برای شما مهم است: رنگی که روی سطح مانده همان رنگی است که در شست‌وشو و مالش جدا میشود. گرمای پرس هم می‌تواند رنگ بیشتری به سطح بیاورد. این پدیده را در صفحه‌ی تغییر رنگ نخ بعد از پرس توضیح داده‌ایم.
روان‌کننده: آخرین لایه، بعد از رنگ
در زنجیره‌ی تولید نخ اسپان پلیاستر، روان‌کننده بعد از رنگرزی زده میشود (Coats). به گفتهی Coats، بیشتر روانکنندهها ترکیبی از موم پارافین و سیلیکون هستند و سیلیکون به خنک شدن سوزن کمک میکند. مقدار روان‌کننده هم «با دقت کنترل میشود».
روان‌کننده یک ماده‌ی تکمیلی روی سطح نخ است. یک منبع آموزشی نساجی مواد تکمیلی روی سطح را در مهاجرت حرارتی رنگ مؤثر می‌داند (در صفحه‌ی تغییر رنگ بعد از پرس با احتیاط توضیح داده‌ایم). نقش روان‌کننده در اصطکاک و گرمای سوزن در صفحه‌ی اصطکاک و روان‌کننده آمده است. نوع و مقدار روانکنندهی نخ ما روی برگه‌ی کارخانه نیست و عددی برایش ادعا نمی‌کنیم.
این‌ها برای خریدار نخ چه معنایی دارد
- ثبات رنگ از فرایند میآید، نه از کد رنگ. یک کد رنگ با دو فرایند رنگرزی متفاوت می‌تواند ثبات متفاوتی داشته باشد. برای همین عدد ثبات رنگ باید روی برگه‌ی فنی باشد. برگه‌ی ما برای شست‌وشو (تغییر رنگ و لکه‌گذاری) و مالش خشک و تر درجه‌ی ۴ می‌دهد. این حد تضمینی کارخانه است، نه نتیجه‌ی آزمون یک بچ مشخص.
- روش آزمون مهم است. برگه‌ی ما نمی‌گوید درجه‌ی ۴ شست‌وشو با کدام روش و در چه دمایی به دست آمده. راهنمای خواندن این عددها در صفحه‌ی خواندن برگه‌ی فنی نخ آمده است.
- نمره‌ی نخ رنگی بازه‌ی پهن‌تری دارد. برگه‌ی ما انحراف مجاز نمره را برای نخ رنگی ±۱۳٪ و برای نخ خام ±۵٪ می‌دهد. A&E نمره‌ی تکس را بر اساس وزن ۱۰۰۰ متر نخ خام (رنگ‌نشده) تعریف میکند. منبعی پیدا نکردیم که صریحاً بگوید رنگ و روان‌کننده وزن نخ را زیاد می‌کنند و این تفاوت را توجیه می‌کنند، پس علتش را حدس نمی‌زنیم.
زنجیره‌ی کامل ساخت نخ، از الیاف تا دوک، در صفحه‌ی تولید نخ اسپان آمده است. مشخصات محصول را در صفحه‌ی نخ اسپان پلیاستر و همه‌ی صفحه‌های رنگ را در صفحه‌ی اصلی بخش رنگ ببینید.
منابع این صفحه
ادعاهای فنی متن از همین اسناد آمده‌اند؛ اعداد نخ KROWNTEX فقط از برگه‌ی استاندارد کارخانه.
کد رنگ مورد نظرتان را بفرستید تا موجودی و قیمت امروز را بگوییم.