در بازار ایران، کنار لایی با چسب PA، لایی با چسب PVC عرضه می‌شود؛ پس سؤال عملی مغازه‌دار این است که چسب یک طاقه PA (پلی‌آمید) است یا PVC. برای این تشخیص در مغازه آزمون ساده‌ای که منبع فنی تأییدش کند پیدا نکردیم؛ نه با ذوب‌کردن، نه با دمای اتو و نه با حلال. آنچه واقعاً در دست مغازه‌دار است سه چیز است: برچسب و فاکتور فروشنده، تست چسباندن با تنظیم معلوم (که کارکرد لایی را نشان می‌دهد نه اسم چسب را)، و در موارد جدی، آزمایشگاه.

چرا با دما نمی‌شود نوع چسب را فهمید

برای لایی PVC عدد دمای چسباندن منبع‌داری پیدا نکردیم؛ به نقل یک کتاب مرجع، این دما به نوع و مقدار نرم‌کننده بستگی دارد (Carr و Latham، منبع دست دوم)، پس عدد ثابتی نیست که بشود با آن مقایسه کرد. خود «PA» هم یک خانواده است، نه یک ماده: سازنده‌ی چسب EMS-Griltex چند گرید PA با دمای متفاوت دارد که با گریدهای PES (خانواده‌ای که سازنده‌های بین‌المللی کنار PA فهرست می‌کنند) روی هم می‌افتند (EMS-Griltex):

یعنی یک PES کم‌ذوب (D 1365E) زودتر از یک PA معمولی (11A) نرم می‌شود. وبلاگ‌های کارخانه‌های چینی هم عددهای ناسازگار می‌دهند: یکی دمای پرس PA را ۱۰۰ تا ۱۲۰ درجه نوشته (G&F)، دیگری ۱۳۰ تا ۱۵۰ (MH) و سومی ۱۱۰ تا ۱۶۵ (Interlinio). با این همپوشانی، «این لایی در فلان دما چسبید، پس PA است» نتیجه‌ی درستی نیست.

مشکل دوم این است که عدد روی اتو یا پرس، دمای خود چسب نیست. در پرس، صفحه‌ی داغ ۲۰ تا ۳۰ درجه از دمای لایه‌ی میانی گرم‌تر است، چون گرما در مسیر هدر می‌رود (Jevšnik و همکاران، IntechOpen). پس «روی درجه‌ی دو اتو ذوب شد» درباره‌ی دمای واقعی چسب چیز دقیقی نمی‌گوید (دمای خط چسب).

شکل نقطه‌های چسب هم نوع چسب را نمی‌گوید

نقطه‌های ریز چسب روش پوشش را نشان می‌دهد، نه جنس چسب را. PA و PES هر دو در دستگاه‌های دابل‌دات و پودری به کار می‌روند (Interlinio)؛ گرید PA 11A با روش‌های خمیری، پودری، نقطه‌ی رویی و پاششی زده می‌شود و گرید PES 6E با خمیری، نقطه‌ی پایه و پاششی (EMS-Griltex). PVC هم به نقل یک کتاب مرجع به شکل خمیر نرم‌شده چاپ می‌شود (Carr و Latham، منبع دست دوم)، در حالی که گرید PA 11A هم با روش خمیری زده می‌شود (EMS-Griltex). پس از روی شکل و درشتی نقطه‌ها نمی‌شود گفت چسب کدام است (روش پوشش چسب).

آنچه واقعاً می‌شود کرد

۱. برچسب، فاکتور و برگه‌ی فنی

راه عملی، برچسب طاقه یا برگه‌ی فنی فروشنده است؛ روش منبع‌دار دیگری در سطح مغازه پیدا نکردیم. هنگام خواندن برچسب یک نکته را جدی بگیرید: «PA» یا «PES» روی برچسب همیشه اسم چسب نیست. Vlieseline برای لایی نبافته‌ی G 405 می‌نویسد «۶۵٪ PA / ۳۵٪ R-PES» و این ترکیب الیاف پایه است، نه چسب (Vlieseline). پس از فروشنده‌ی عمده بپرسید: «این اسم مال چسب است یا مال پارچه‌ی زیر آن؟»

اگر روی برچسب یا فاکتور اسم چسبی آمده که نمی‌شناسید، از فروشنده بپرسید از کدام خانواده است؛ فهرست خانواده‌ها در انواع چسب لایی آمده است.

لایی پرشین کرونتکس چسب ۱۰۰٪ PA دارد، بدون ترکیب با چسب دیگر (صفحه‌ی محصول). پیشنهاد ما: برچسب یا فاکتور هر طاقه را کنار همان طاقه نگه دارید تا وقتی مشتری پرسید، جواب مکتوب داشته باشید.

۲. تست چسباندن با تنظیم معلوم

این تست اسم چسب را نمی‌گوید، ولی به سؤال اصلی مشتری جواب می‌دهد: آیا این لایی روی این پارچه، با این اتو، درست می‌چسبد؟ سازنده‌ها پیش از هر کاری همین را توصیه می‌کنند (Vlieseline؛ Pellon).

1. طرف چسب را پیدا کنید؛ معمولاً طرف زبر یا براق است (Pellon). اگر مطمئن نیستید، تکه‌ی کوچکی را بین دو لایه پارچه یا یک دستمال کاغذی بچسبانید؛ طرفی که چسبید طرف چسب است (Pellon).
2. طرف چسب را روی پشت پارچه بگذارید (Vlieseline).
3. تنظیم اتو را یادداشت کنید. در علامت‌های مراقبت، یک نقطه یعنی حداکثر ۱۱۰ درجه، دو نقطه ۱۵۰ و سه نقطه ۲۰۰ درجه (GINETEX). Vlieseline برای بیشتر لایی‌هایش تنظیم «ابریشم/پشم» (دو نقطه)، پارچه‌ی نم‌دار (نه خیس) و حدود ۱۲ ثانیه بدون سُردادن اتو را می‌گوید؛ این دستور لایی‌های Vlieseline است، نه لایی ما.
4. بگذارید کامل خنک شود؛ Vlieseline ۱۵ تا ۳۰ دقیقه می‌گوید (Vlieseline).
5. گوشه را آرام بلند کنید و ببینید چقدر محکم است (طرف چسب و تست کارگاهی).

برگه‌ی فنی کارخانه برای لایی پرشین دمای اتو یا پرس را نمی‌دهد؛ عددهای بالا مرجع عمومی است، نه مشخصه‌ی لایی ما — پیش از تولید تست پرس کنید. جزئیات کار با اتو در لایی با اتوی دستی است.

۳. آزمایشگاه

تنها روش منبع‌دار برای تعیین نوع پوشش، رنگ‌سنجی با پودر Neocarmin است که Wendler آن را برای «تعیین نوع الیاف و پوشش» و «ارزیابی نقطه‌های چسب» می‌فروشد (Wendler). آزمایشگاه Wendler حتی می‌تواند روی پیراهن دوخته‌شده تعیین کند چه لایی‌ای به کار رفته است (Wendler). این کار مغازه نیست؛ برای اختلاف جدی با فروشنده یا سفارش بزرگ به درد می‌خورد.

چه چیزهایی را به مشتری نگویید

• «این PA است چون زودتر/دیرتر ذوب شد.» همان‌طور که جدول نشان داد، دما خانواده‌ی چسب را معلوم نمی‌کند.
• «این PVC است چون زیردستش سفت‌تر است.» G&F زیردست لایی PVC را ضعیف می‌داند (G&F)، ولی آزمونی پیدا نکردیم که با لمس نوع چسب را معلوم کند؛ زیردست به روش پوشش هم بستگی دارد، چون چسبی که به‌جای نقطه‌های جدا لایه‌ی پیوسته بسازد لایی را خشک و تخته‌ای می‌کند (Kan و Zhang، ۲۰۱۸).
• «PA در شست‌وشو بهتر است» یا برعکس. مقاومت در شست‌وشو به گرید چسب و سیستم پوشش بستگی دارد، نه به اسم خانواده: گرید PA 11A تا ۶۰ درجه شست‌وشو را تحمل می‌کند (EMS-Griltex)، ولی Bostik برای سیستم‌های لایی PA دامنه‌ی ۴۰ تا ۹۵ درجه را می‌نویسد (Bostik). مقایسه‌ی کامل در چسب لایی: PA یا PVC است.
• عدد شست‌وشو یا دمای پرس برای لایی ما. این عددها را نداریم و باید با تست روی پارچه‌ی خود مشتری معلوم شود.

جمع‌بندی برای مغازه‌دار

بقیه‌ی راهنما در راهنمای مغازه‌دار است.

در KROWNTEX: چسب لایی پرشین KROWNTEX ۱۰۰٪ PA و نقطه‌هایش سفید است؛ روش‌های این صفحه برای تأیید این موضوع روی نمونه‌ی دست خودتان به‌کار می‌آید.

اول از همه: از فروشنده بپرسید نوع چسب چیست

هیچ فروشگاه یا آموزشگاه فارسی‌ای که بررسی کردیم، نوع چسب لایی (PA یا PVC) را روی صفحه‌ی محصول نمی‌نویسد؛ فقط گرماژ، عرض و رنگ گفته می‌شود. پس ساده‌ترین و مطمئن‌ترین راه این است که از هر فروشنده‌ی عمده صریحاً بپرسید چسب از چه جنسی است، نه اینکه با چشم یا دست حدس بزنید.

برای شناخت نوع پلاستیک به‌طور کلی (نه مخصوص لایی) دو آزمون عمومی هست: آزمون Beilstein (گرم کردن مفتول مس و لمس پلاستیک؛ شعله‌ی سبز نشانه‌ی احتمال PVC است) و جدول رنگ شعله و بوی سوختن. این‌ها آزمون پلاستیک حجیم‌اند، نه نقطه‌ی نازک چسب روی نبافته؛ هیچ منبعی آن‌ها را روی لایی امتحان نکرده، پس فقط نشانه‌اند، نه تست قطعی.

منابع این صفحه

ادعاهای فنی متن از همین اسناد آمده‌اند؛ اعداد نخ KROWNTEX فقط از برگه‌ی استاندارد کارخانه.

• EMS-Griltech، کاربردهای چسب در لایی
• EMS-Griltex 11A (کوپلی‌آمید)، برگه‌ی داده
• EMS-Griltex 6E (کوپلی‌استر)، برگه‌ی داده
• EMS-Griltex D 1500A، برگه‌ی داده
• EMS-Griltex D 1365E، برگه‌ی داده
• Interlinio، راهنمای نقطه‌های چسب لایی
• G&F Group (تأمین‌کننده‌ی چینی لایی)، لایی چسب‌دار
• Carr و Latham، Technology of Clothing Manufacture، به نقل اسلاید آموزشی (منبع دست دوم)
• Kan و Zhang، Polymers ۲۰۱۸
• MH، لایی چسب‌دار
• Jevšnik و همکاران، Applying Heat for Joining Textile Materials، IntechOpen ۲۰۱۶
• Wendler، لوازم آزمایش (Neocarmin)
• Wendler، آزمایشگاه
• Wendler، لایی‌های پلی‌استری
• Vlieseline، G 405
• Vlieseline، کاتالوگ ۲۰۲۵
• Pellon، کدام طرف چسب دارد
• GINETEX، جدول علامت‌های مراقبت
• Bostik، Polyamide hot melt