واژه‌نامه‌ی لایی: نام‌های رسمی، بازاری و هم‌معنی
۴۷ واژه‌ی پرکاربرد لایی چسب‌دار و پرس، هرکدام با یک تعریف کوتاه و سه نوع رابطه: هم‌معنی (نام‌های دیگر همان چیز، رسمی و بازاری)، کلی‌تر و جزئی‌تر (مثلاً «نخ پلی‌استر اسپان» جزئی از «نخ پلی‌استر» است)، و مرتبط. جایی که یک نام بازاری ساختار یا چسب را نمی‌گوید، مثل «پرشین» یا «حریر»، زیر «توجه» آمده؛ و «در KROWNTEX» می‌گوید هر واژه درباره‌ی لایی پرشین ما چه معنایی دارد.
- لایی و انواع آن: لایی چسب‌دار، لایی دوختنی، لایی نبافته، لایی بافته، لایی حلقوی، لایی پرشین، لایی حریر، نام‌های تجاری لایی در بازار
- پایه‌ی لایی: الیاف و ساخت: پارچه‌ی پایه، کلندر نقطه‌ای، الیاف پایه، تست سوختن الیاف
- چسب: چسب ذوبی، چسب PA، چسب PES، چسب PVC، چسب پلی‌اتیلن، چسب EVA
- روش پوشش چسب: دابل‌دات، نقطه‌ی خمیری، نقطه‌ی پودری، پودرپاشی، تراکم نقطه (CP)، مقدار چسب
- مشخصات، طاقه و خرید: گرماژ، طاقه، یارد، پوکه، رنگ لایی، کنترل ورود طاقه
- پرس و تنظیم: خط چسب، پرس پیوسته، پرس تخت، اتوی دستی، سردکردن، تست پرس، زیردست
- عیب‌های پرس: آبرفت، جداشدگی، حباب، نفوذ چسب به رو، نفوذ چسب به پشت، سایه زدن لایی، براق شدن، سفتی تخته‌ای
- آزمون و شست‌وشو: استحکام جداشدن، خشک‌شویی
لایی و انواع آن
لایی چسب‌دار
ماده‌ای پارچه‌ای یا شبیه پارچه که یک طرفش با چسب حرارتی پوشیده شده و با گرما و فشار پشت پارچه‌ی رویه می‌چسبد تا یقه، سردست و لبه‌ها فرم بگیرند.
- هم‌معنی
- لایی پرسی، لایی حرارتی، لایی، fusible interlining، fusible
- در بازار
- «لایی»، «لایی چسبی»، «لایی چسب خیاطی»
- کلی‌تر
- لایی
- جزئی‌تر
- لایی نبافته، لایی بافته، لایی حلقوی
- مرتبط
- لایی دوختنی، چسب ذوبی، پرس
- توجه
- نام «لایی» تنها هم لایی دوختنی را می‌گیرد؛ چسب‌دار یعنی یک طرفش چسب حرارتی دارد
- در KROWNTEX
- لایی پرشین KROWNTEX یک لایی چسب‌دار نبافته است
لایی دوختنی
لایی بدون چسب که با دوخت در لباس جا می‌گیرد و به پارچه نمی‌چسبد.
- هم‌معنی
- لایی بدون چسب، sew-in interlining
- کلی‌تر
- لایی
- مرتبط
- لایی چسب‌دار
- توجه
- برای پارچه‌ی حساس به حرارت یا پارچه‌ای که پرس سطحش را صاف می‌کند (چین‌دار، پلیسه) به کار می‌رود
لایی نبافته
لایی بدون تار و پود که از کنار هم نشاندن الیاف و اتصال حرارتی، شیمیایی یا ذوبی ساخته می‌شود؛ معمولاً ارزان‌تر از بافته و حلقوی است.
- هم‌معنی
- لایی بدون تار و پود، nonwoven interlining
- در بازار
- «لایی نبافت»
- کلی‌تر
- لایی چسب‌دار
- جزئی‌تر
- لایی نقطه‌ای کلندری
- مرتبط
- لایی بافته، لایی حلقوی، کلندر نقطه‌ای
- توجه
- جهت‌داری: Pellon می‌گوید راه ندارد، Vlieseline می‌گوید در طول ببرید؛ دستور سازنده را دنبال کنید
- در KROWNTEX
- لایی پرشین KROWNTEX نبافته است
لایی بافته
لایی از نخ تار و پود؛ افتادگی و زیردست طبیعی‌تر دارد و برای جلوی کت و پالتو پیشنهاد می‌شود.
- هم‌معنی
- لایی تار و پودی، woven interlining
- در بازار
- «لایی پارچه‌ای»
- کلی‌تر
- لایی چسب‌دار
- مرتبط
- لایی نبافته، لایی حلقوی
- توجه
- هزینه‌ی بالاتر؛ جهت راه دارد
لایی حلقوی
لایی تاری‌باف با کشسانی قابل‌توجه که برای پارچه‌ی کشی مثل جرسی پیشنهاد می‌شود.
- هم‌معنی
- لایی کشباف، لایی پود تزریقی، لایی لاک‌نیت، knitted interlining، weft-insertion
- در بازار
- «لایی کشی»
- کلی‌تر
- لایی چسب‌دار
- مرتبط
- لایی بافته، لایی نبافته
لایی پرشین
نام تجاری بازار ایران برای لایی چسب‌دار ضخیم‌تر از حریر، بیشتر در رنگ سفید و مشکی، با گرماژ ۶۵ و ۷۵ و عرض ۱۵۰ سانت.
- در بازار
- «لایی پرشین»، «لایی چسب پرشین»، «لایی حریر پرشین»
- کلی‌تر
- لایی چسب‌دار
- توجه
- اسم بازار است و ساختار، وزن و چسب را نمی‌گوید؛ دو فروشنده ممکن است با یک اسم دو جنس بفروشند
- در KROWNTEX
- نبافته، ۶۵ گرم وزن پارچه (چسب جدا)، چسب ۱۰۰٪ PA، طاقه‌ی ۱۰۰ یاردی با عرض ۱۵۰ سانت، سفید و مشکی
لایی حریر
نام تجاری بازار برای لایی نازک و لطیف؛ سایت بیتوته در رده‌های معمولی، پرشین و پیکاردی آن را می‌آورد.
- در بازار
- «لایی حریر»، «حریر»
- کلی‌تر
- لایی چسب‌دار
- مرتبط
- لایی پرشین، لایی کاغذی
نام‌های تجاری لایی در بازار
در بازار ایران، به نقل بیتوته: کاغذی (ضخیم‌تر از حریر، معمولاً عرض ۹۰)، زانفیکس (دوطرفه)، فرانسه (یقه و جادکمه)، لنگان (کت‌وشلوار مردانه) و تایوان (گلدوزی).
- در بازار
- «کاغذی»، «زانفیکس»، «فرانسه»، «لنگان»، «تایوان»
- مرتبط
- لایی پرشین، لایی حریر
- توجه
- هیچ‌کدام ساختار و نوع چسب را مشخص نمی‌کنند؛ ساختار پایه، گرماژ و چسب را از فروشنده بپرسید
پایه‌ی لایی: الیاف و ساخت
پارچه‌ی پایه
بخش پارچه‌ای لایی بدون چسب؛ در نبافته ابتدا تار الیاف ساخته و بعد به هم متصل می‌شود.
- هم‌معنی
- پایه‌ی لایی، base fabric، substrate
- کلی‌تر
- لایی چسب‌دار
- مرتبط
- لایی نبافته، گرماژ، کلندر نقطه‌ای
- در KROWNTEX
- در لایی پرشین KROWNTEX ۶۵ گرم بر متر مربع وزن همین پایه است
کلندر نقطه‌ای
روشی که غلتک داغ نقش‌دار الیاف نبافته را در نقطه‌های ریز به هم جوش می‌دهد؛ به نوشته‌ی پتنت Freudenberg روش استاندارد لایی نبافته است.
- هم‌معنی
- تثبیت نقطه‌ای با کلندر، اتصال حرارتی نقطه‌ای، point-bond calendering
- کلی‌تر
- اتصال الیاف
- مرتبط
- لایی نبافته، پارچه‌ی پایه
- توجه
- روش ساخت پایه‌ی لایی پرشین را نمی‌دانیم
الیاف پایه
الیافی که پایه از آن ساخته می‌شود: پلی‌استر (ابعاد پایدار)، پلی‌آمید یا ویسکوز (نرم ولی با آبرفت بیشتر).
- هم‌معنی
- جنس پایه
- کلی‌تر
- پارچه‌ی پایه
- جزئی‌تر
- پلی‌استر، پلی‌آمید، ویسکوز
- مرتبط
- لایی نبافته، تست سوختن الیاف
- توجه
- جنس الیاف پایه‌ی لایی پرشین را نمی‌دانیم؛ «PA» روی برچسب Vlieseline الیاف است نه چسب
تست سوختن الیاف
تشخیص تقریبی الیاف از رفتار در شعله: پلی‌استر دود سیاه، نایلون بوی کرفس، ویسکوز خاکستر نرم و بوی کاغذ سوخته.
- هم‌معنی
- burn test
- مرتبط
- الیاف پایه
- توجه
- روش آموزشی است نه آزمایشگاهی؛ در الیاف مخلوط تشخیص سخت است
چسب
چسب ذوبی
چسبی که با گرما روان می‌شود و با سردشدن می‌گیرد؛ به شکل پودر یا گرانول عرضه می‌شود.
- هم‌معنی
- هات‌ملت، hot-melt adhesive
- کلی‌تر
- چسب لایی
چسب PA
یکی از خانواده‌های اصلی چسب لایی پوشاک؛ زیردست نرم و خشک‌شویی خیلی خوب تا عالی، با گریدهایی که ذوبشان از ۸۵ تا ۱۲۸ درجه است.
- هم‌معنی
- کوپلی‌آمید، پلی‌آمید، PA، copolyamide
- در بازار
- «چسب پلی‌آمید»
- کلی‌تر
- چسب ذوبی
- توجه
- مقاومت شست‌وشو به گرید بستگی دارد (۴۰ تا ۹۵ درجه)؛ در لایی دابل‌دات «۱۰۰٪ PA» ممکن است فقط درباره‌ی نقطه‌ی رویی باشد
- در KROWNTEX
- چسب لایی پرشین KROWNTEX ۱۰۰٪ PA است، بدون ترکیب با چسب دیگر
چسب PES
خانواده‌ای از چسب لایی که سازنده‌های بین‌المللی کنار PA فهرست می‌کنند؛ مثلاً گرید 6E با شست‌وشوی تا ۷۵ درجه.
چسب PVC
چسبی که به شکل خمیر نرم‌شده با نرم‌کننده روی پایه چاپ می‌شود؛ در بازار ایران کنار PA عرضه می‌شود و منابع آن را بیشتر برای بارانی نام می‌برند.
چسب پلی‌اتیلن
HDPE با ذوب حدود ۱۳۰ درجه برای یقه و سردست پیراهن به کار می‌رود؛ LDPE برای چسباندن موقت.
چسب EVA
چسب کم‌دما (پرس حدود ۱۰۰ تا ۱۱۰ درجه) برای مواد حساس به گرما مثل چرم و خز.
روش پوشش چسب
دابل‌دات
نقطه‌ی پایه‌ی خمیری که پودر چسب روی آن می‌نشیند؛ لایه‌ی زیرین نفوذ چسب به پشت لایی را کم می‌کند.
- هم‌معنی
- نقطه‌ی دوتایی، double dot، paste-powder dot
- در بازار
- «دو نقطه‌ای»
- کلی‌تر
- روش پوشش چسب
- توجه
- نقطه‌ی زیرین و رویی اغلب دو ماده‌اند
- در KROWNTEX
- نوع نقطه‌ی لایی پرشین KROWNTEX را برگه‌ی کارخانه نمی‌گوید؛ نقطه‌ها سفیدند
نقطه‌ی خمیری
چسب خمیری‌شده (سوسپانسیون آبی پودر ریز) که با شابلون گردان روی پایه چاپ و با گرما خشک می‌شود.
- هم‌معنی
- paste dot
- کلی‌تر
- روش پوشش چسب
- مرتبط
- دابل‌دات، نقطه‌ی پودری
نقطه‌ی پودری
پودر چسبی که با غلتک حکاکی‌شده به پایه منتقل و با گرما ذوب می‌شود.
- هم‌معنی
- powder dot
- کلی‌تر
- روش پوشش چسب
- مرتبط
- دابل‌دات، نقطه‌ی خمیری
پودرپاشی
پاشیدن پودر چسب روی پایه بدون شبکه‌ی منظم؛ پوشش متراکم آن دست را سفت و زبر می‌کند.
- هم‌معنی
- اسکتر، scatter coating
- کلی‌تر
- روش پوشش چسب
- مرتبط
- نقطه‌ی پودری
تراکم نقطه (CP)
تعداد نقطه‌های چسب در هر سانتی‌متر مربع؛ پتنت Freudenberg «CP 52» را ۵۲ نقطه در سانتی‌متر مربع می‌نویسد. سری‌های رایج ۳۷، ۵۲، ۱۱۰ و ۱۸۰ است.
- هم‌معنی
- CP، کد CP، dot density
- در بازار
- «CP 52»، «CP 110»
- توجه
- معنی حروف C و P در منبعی نیامده؛ عدد یعنی نقطه در سانتی‌متر مربع
- در KROWNTEX
- تراکم نقطه‌ی لایی پرشین KROWNTEX را برگه‌ی کارخانه نمی‌گوید؛ با ذره‌بین قابل شمارش است
مقدار چسب
مقدار چسب حرارتی در واحد سطح لایی؛ در پتنت‌ها از ۵ تا ۳۵ گرم بر متر مربع آمده و مثال‌های دابل‌دات ۱۱ تا ۱۴ گرم است.
- هم‌معنی
- وزن چسب، گرماژ چسب، adhesive amount، coating weight
- مرتبط
- گرماژ، تراکم نقطه (CP)
- در KROWNTEX
- مقدار چسب لایی پرشین KROWNTEX معلوم نیست؛ با وزن‌کشی طاقه قابل تخمین است
مشخصات، طاقه و خرید
گرماژ
وزن یک متر مربع لایی بر حسب گرم؛ سازنده‌ها همیشه روشن نمی‌کنند که پایه به‌تنهایی است یا با چسب.
- هم‌معنی
- وزن بر متر مربع، gsm، grammage، g/m²
- در بازار
- «۶۵ گرمی»
- مرتبط
- طاقه، مقدار چسب، پارچه‌ی پایه
- توجه
- در بازار گاهی «۶۵ گرم» وزن کل طاقه است و گاهی فقط پارچه؛ بپرسید
- در KROWNTEX
- لایی پرشین KROWNTEX ۶۵ گرم بر متر مربع است؛ این وزن پارچه‌ی پایه است و چسب جدا حساب می‌شود
طاقه
بسته‌ی لایی پیچیده روی لوله؛ در بازار ایران ۱۰۰ و ۲۵ یاردی رایج است و متری هم فروخته می‌شود.
- هم‌معنی
- رول، تکه، roll
- در بازار
- «طاقه‌ی ۱۰۰ یاردی»، «طاقه‌ی ۲۵ یاردی»
- در KROWNTEX
- طاقه‌ی لایی پرشین KROWNTEX ۱۰۰ یاردی (۹۱٫۴۴ متر) با عرض ۱۵۰ سانت و ۱۳۷٫۱۶ متر مربع است
پوکه
لوله‌ی مقوایی وسط طاقه؛ در وزن‌کشی طاقه وزنش را کم می‌کنند.
- هم‌معنی
- لوله‌ی مقوایی، core
- در بازار
- «لوله»، «پوکه»
- توجه
- «کسر ۲ گرم برای پوکه» عادت بازار است، نه استاندارد
رنگ لایی
زیر پارچه‌ی روشن لایی سفید و زیر پارچه‌ی تیره لایی مشکی؛ برای رنگ‌های میانه هر دو را تست کنید.
- هم‌معنی
- سفید یا مشکی
- در بازار
- «لایی سفید»، «لایی مشکی»
- مرتبط
- سایه زدن لایی، نقطه‌ی چسب
- توجه
- رنگ نقطه‌ی چسب جدا از رنگ پایه است
- در KROWNTEX
- لایی پرشین KROWNTEX سفید و مشکی است؛ نقطه‌های چسب در هر دو سفیدند
کنترل ورود طاقه
شش کنترل پیش از خط تولید: عرض، گرماژ با وزن‌کردن، یکنواختی چسب، تست پرس، آبرفت، برچسب و تاریخ.
- هم‌معنی
- incoming inspection
پرس و تنظیم
خط چسب
لایه‌ی چسب بین لایی و پارچه که دمای مناسب برگه‌ی فنی چسب برای همان است؛ تعریف رسمی استاندارد پیدا نشد.
- هم‌معنی
- glue line
- مرتبط
- دمای پرس، پرس پیوسته
- توجه
- عدد دستگاه دمای خط چسب نیست؛ صفحه ۲۰ تا ۳۰ درجه گرم‌تر از آن است
پرس پیوسته
دستگاه با تسمه‌ی بی‌انتها که گرمایش، فشار و سردکردن را پشت سر هم انجام می‌دهد.
- هم‌معنی
- continuous fusing machine
- در بازار
- «پرس تسمه‌ای»
- کلی‌تر
- پرس لایی
- مرتبط
- پرس تخت
پرس تخت
پرسی با صفحه‌ی بالا و پایین که کار در آن ثابت می‌ماند؛ فشار معمول ۰٫۲ تا ۳ کیلوگرم بر سانتی‌متر مربع.
- هم‌معنی
- پرس صفحه‌ای، flat-bed press
- کلی‌تر
- پرس لایی
- مرتبط
- پرس پیوسته
اتوی دستی
ابزار چسباندن لایی در کارگاه کوچک؛ تنظیم و زمان را باید روی نمونه تست کرد.
- هم‌معنی
- hand iron
- در بازار
- «اتو»
- مرتبط
- پرس تخت
- توجه
- بخارگیرهای دستی لایی را نمی‌چسبانند
سردکردن
عامل چهارم پرس کنار دما، زمان و فشار؛ سردکردن اجباری اتصال را تثبیت می‌کند.
- هم‌معنی
- خنک‌کردن، cooling
- مرتبط
- پرس پیوسته
- توجه
- خنک‌نشدن کافی از علت‌های جداشدن لایی است
تست پرس
چسباندن نمونه‌ی لایی روی پارچه‌ی اصلی سفارش با تنظیم ثبت‌شده و جدا کردن بعد از سردشدن؛ همه‌ی سازنده‌ها پیش از تولید انبوه آن را توصیه می‌کنند.
- هم‌معنی
- تست چسباندن، press test
- در بازار
- «تست کارگاهی»
- مرتبط
- خط چسب، استحکام جداشدن
- در KROWNTEX
- به لایی پرشین KROWNTEX برگه‌ی دمای پرس نداریم؛ پیش از تولید تست پرس لازم است
زیردست
حس لمسی پارچه؛ چسب پیوسته به‌جای نقطه‌ی جدا زیردست را خشک و تخته‌ای می‌کند.
- هم‌معنی
- دست پارچه، hand، handle
- مرتبط
- سفتی تخته‌ای
عیب‌های پرس
آبرفت
کوچک شدن ابعاد پارچه یا لایی در پرس، شست‌وشو یا تمیزکاری.
- هم‌معنی
- جمع‌شدگی، shrinkage
- جزئی‌تر
- آبرفت حرارتی، آبرفت شست‌وشو
- توجه
- اختلاف آبرفت بیش از ۲٪ بین پارچه و لایی می‌تواند اتصال را بشکند
جداشدگی
از دست رفتن اتصال لایی و پارچه؛ از کم‌پرسی، بیش‌پرسی، سردکردن ناکافی یا ناسازگاری چسب و پارچه.
- هم‌معنی
- delamination
- در بازار
- «لایی جدا می‌شود»، «لایی نمی‌چسبد»
حباب
چین‌خوردگی پارچه یا لایی بر اثر جداشدگی، اتصال ضعیف، آبرفت تفاضلی، دما یا فشار یا چسب نایکنواخت.
- هم‌معنی
- bubbling
- در بازار
- «حباب زدن»
نفوذ چسب به رو
رسیدن چسب پرس از پارچه‌ی رویه به سطح رو؛ از فشار، دما یا زمان زیاد.
- هم‌معنی
- بیرون‌زدن چسب از رو، strike-through
- در بازار
- «چسب از رو می‌زند»
- مرتبط
- نفوذ چسب به پشت، سایه زدن
نفوذ چسب به پشت
رسیدن چسب از پشت لایی به صفحه، تسمه یا سینی پرس؛ Freudenberg به آن «پرچ شدن از پشت» می‌گوید.
- هم‌معنی
- پرچ شدن از پشت، strike-back، back-riveting
- در بازار
- «چسب به تسمه می‌چسبد»
- مرتبط
- نفوذ چسب به رو، دابل‌دات
سایه زدن لایی
دیده شدن الگوی لایی یا لبه‌ی آن از روی پارچه‌ی نازک و روشن.
- هم‌معنی
- دیده شدن لایی از رو، show-through
- در بازار
- «لایی از رو پیداست»
- مرتبط
- نفوذ چسب به رو، رنگ لایی
براق شدن
ظاهر براق و شیشه‌ای که گرمای پرس روی پارچه ایجاد می‌کند.
- هم‌معنی
- glazing، shine
- مرتبط
- تغییر رنگ
سفتی تخته‌ای
زیردست خشک وقتی چسب روان شود و به‌جای نقطه‌های جدا یک لایه‌ی پیوسته بسازد.
- هم‌معنی
- boardiness
- مرتبط
- زیردست
آزمون و شست‌وشو
استحکام جداشدن
نیروی لازم برای جدا کردن لایی از پارچه، معمولاً بر حسب نیوتن بر ۵ سانتی‌متر؛ روش آلمانی DIN 54310 و چینی FZ/T 01085.
- هم‌معنی
- استحکام چسبندگی، peel strength، bond strength
- مرتبط
- تست پرس
- توجه
- عدد پذیرش یکسان جهانی نداریم؛ روش و واحد را ثابت نگه دارید
خشک‌شویی
تمیزکاری حرفه‌ای با حلال؛ روش آزمون با تتراکلرواتن در ISO 3175-2 آمده است.
- هم‌معنی
- dry cleaning
- مرتبط
- شست‌وشو
مشخصات لایی پرشین KROWNTEX: آنچه می‌دانیم و آنچه نمی‌دانیم و صفحه‌ی محصول.