انواع لایی: چسب‌دار یا دوختنی، نبافته یا بافته یا حلقوی
لایی را از دو جهت دسته‌بندی میکنند: از نظر روش اتصال (چسب‌دار یا دوختنی) و از نظر ساختار پارچهی پایه (نبافته، بافته یا حلقوی) (Kan و Zhang، ۲۰۱۸). هیچ‌کدام در همه‌ی کارها برتر نیست؛ نبافته ارزانتر است، بافته فرم طبیعی‌تری می‌دهد و حلقوی کش دارد.
چسب‌دار یا دوختنی؟
- لایی چسب‌دار (پرسی): یک رویش چسب حرارتی دارد و با گرما و فشار به پشت پارچه می‌چسبد (Beytoote). کیفیت اتصال به دما، زمان، فشار و سردکردن بستگی دارد (Sudhakar و Renjini).
- لایی دوختنی: چسب ندارد و با دوخت در لباس جا می‌گیرد (Kan و Zhang، ۲۰۱۸). منبع سازنده‌ای با جدول «کجا دوختنی بهتر است» پیدا نکردیم.
اعتراف لازم: اگر پارچهی شما به گرما حساس است، مثل چرم و جیر که به دمای خیلی پایین‌تر از حد معمول ۱۱۰ درجه نیاز دارند (Kan و Zhang، ۲۰۱۸)، یک لایی چسب‌دار معمولی ممکن است اصلاً انتخاب درستی نباشد. سازندهها برای مواد حساس به گرما محصول جدا دارند؛ مثلاً Vlieseline برای این مواد LE 420 را در جدول انتخابش آورده (Vlieseline).
سه ساختار پارچهی پایه
| ساختار | چیست | خوبی | محدودیت |
|---|---|---|---|
| نبافته | تار و پود ندارد؛ از کنار هم نشاندن الیاف و اتصال حرارتی، شیمیایی یا ذوبی ساخته می‌شود (Chargeurs) | معمولاً ارزانتر از بافته و حلقوی، به خاطر روش ساخت (Kan و Zhang، ۲۰۱۸) | مقاومت سایشی کم و احتمال پرزدهی (Kan و Zhang، ۲۰۱۸)؛ ظاهری خشک‌تر از بافته [فروشگاه Sacôtin] |
| بافته | تار و پودی | عملکرد خیلی خوب در لباس (Kan و Zhang، ۲۰۱۸)؛ افتادگی و زیردست طبیعی‌تر [فروشگاه Sacôtin] | هزینه‌ی نسبتاً بالا (Kan و Zhang، ۲۰۱۸) |
| حلقوی (کشباف) | تاری‌باف؛ دو ساختار رایج «لاک‌نیت» و «پود تزریقی» (Kan و Zhang، ۲۰۱۸) | کشسانی قابل‌توجه (Kan و Zhang، ۲۰۱۸) | در یک آزمایش، لایی‌های حلقوی در شست‌وشو در جهت ردیف حلقه‌ها آبرفت چشمگیری داشتند (Kan و Zhang، ۲۰۱۸) |
جزئیات ساخت نبافته در لایی نبافته چطور ساخته می‌شود آمده است.
سازندهها هرکدام را کجا به کار می‌برند؟
- جلوی کت مردانه: Freudenberg برای پرس جلوی کت، لایی بافته یا پود تزریقی پیشنهاد می‌کند، و میگوید تکه‌های کوچک و سجاف کت را می‌شود با لایی نبافته تقویت کرد (Freudenberg).
- پالتو: لایی بافته یا پود تزریقی برای جلو، و نبافته و نوار برای تکه‌های کوچک‌تر و برگردان یقه (Freudenberg).
- پارچهی سبک و کشی: لایی بافته و پود تزریقیِ سبک و دوطرفهکش (Freudenberg). Vlieseline برای جرسی لایی حلقوی H 609 را مثال می‌زند (Vlieseline).
- پیراهن: لایی بافتهی پایدار، دوطرفهکش و نبافته، بسته به نوع پیراهن (Freudenberg).
- یقه، سردست، کمر و درِ جیب: یک سازنده‌ی چینی لایی نبافته‌ی اتصال شیمیایی (پلی‌استر و ویسکوز) را برای این قسمت‌ها عرضه می‌کند (MH).
منبع سازنده‌ای پیدا نکردیم که صریح بگوید لایی نبافته‌ی پایدار برای بدنه‌ی تیشرت کشباف مناسب نیست؛ ولی سازندهها پارچهی کشی را همیشه به لایی حلقوی یا دوطرفهکش ارجاع می‌دهند. انتخاب بر اساس پارچه: انتخاب لایی بر اساس پارچه.
جنس الیاف پایه
Kan و Zhang الیاف پلی‌استر، پلی‌آمید، اکریلیک و ویسکوز را برای پایه‌ی لایی نام می‌برند (Kan و Zhang، ۲۰۱۸). چند مثال از سازندهها:
| مثال سازنده | ساختار | الیاف پایه |
|---|---|---|
| Wendler، همه‌ی خط‌های پلی‌استری | بافته، حلقوی، پود تزریقی، نبافته | ۱۰۰٪ پلی‌استر (نو یا بازیافتی) |
| Vlieseline H 250 | نبافته | ۶۰٪ پلی‌استر، ۴۰٪ سلولز |
| Vlieseline G 405 | نبافته | ۶۵٪ پلی‌آمید، ۳۵٪ پلی‌استر بازیافتی |
| Vlieseline G 700 | بافته | پنبه |
| Wendler Line 3000 F | بافته | ۱۰۰٪ پنبه |
یک نکته که زیاد اشتباه می‌شود: در مشخصات Vlieseline، «PA» و «PES» جنس الیاف پارچهی پایه است، نه نوع چسب. چسب موضوع جداست: انواع چسب لایی.
لایی نبافته را در کدام جهت ببریم؟
دو حرف متضاد شنیده می‌شود. Pellon میگوید لایی نبافته راه ندارد، و فروشگاه Sacôtin میگوید می‌شود آن را در هر جهتی برید. ولی Vlieseline، که خودش لایی نبافته می‌سازد، میگوید (Vlieseline):
- راه تکه‌ی بریده‌شده همیشه باید موازی لبه‌ی طولی لایی باشد؛ اگر لایی در جهت طول بریده نشود، ممکن است کشیدگی ایجاد کند.
- برای دهانه‌ی جیب، لایی را در جهت طول دهانه پرس کنید، وگرنه دهانه ممکن است تاب بردارد.
- در صفحه‌ی محصول G 405 (نبافته) صریح نوشته: در جهت طول و هم‌راستا با راه پارچه ببرید.
توضیح احتمالی (از ما، نه از سازنده): الیاف در تار نبافته ممکن است جهت‌دار چیده شده باشند و رفتار لایی در طول و عرض فرق کند. توصیهی ما: دستور سازنده را دنبال کنید و لایی را در جهت طول طاقه ببرید. برای لایی پرشین هم اطلاعاتی درباره‌ی جهت الیاف نداریم؛ پس همین قاعده را رعایت کنید.
نام‌هایی که در بازار ایران شنیده می‌شود
در بازار ایران لایی را بیشتر با نام تجاری می‌شناسند تا با ساختار. Beytoote این نام‌ها را آورده [بازار]: حریر (نازک و لطیف)، پرشین (ضخیم‌تر از حریر، سفید و مشکی)، کاغذی (ضخیم‌تر از حریر، معمولاً عرض ۹۰ سانت)، زانفیکس (دوطرفه)، فرانسه (یقه و جادکمه)، لنگان (کت‌وشلوار مردانه) و تایوان (گلدوزی). این نام‌ها ساختار و نوع چسب را مشخص نمی‌کنند؛ برای کار فنی، از فروشنده ساختار پایه، گرماژ و نوع چسب را بپرسید.
برگشت به شناخت لایی.
در KROWNTEX: لایی پرشین KROWNTEX نبافته (نه بافته یا کشباف) است (مشخصات کامل).
تضاد بازار: بعضی «پرشین» را بافته می‌گویند
چند فروشگاه و عمده‌فروش فارسی لایی پرشین را «تاری پودی» (یعنی بافته) توصیف میکنند؛ عده‌ی دیگری فقط گرماژ و رنگ را می‌گویند و ساختارش را مشخص نمی‌کنند. منبع فنی یا سازنده‌ای که ریشه‌ی نام «پرشین» یا ساختار آن را در عرف بازار روشن کند پیدا نکردیم؛ به نظر می‌رسد «پرشین» در زبان بازار بیشتر اسم یک رده‌ی ضخامت/کاربرد است تا یک ساختار ثابت، و دو فروشنده ممکن است زیر یک اسم دو جنس متفاوت بفروشند.
در KROWNTEX: لایی پرشین ما قطعاً نبافته است؛ هر جا در بازار «پرشین» را بافته دیدید، آن فروشنده‌ی دیگر است، نه محصول ما.
منابع این صفحه
ادعاهای فنی متن از همین اسناد آمده‌اند؛ اعداد نخ KROWNTEX فقط از برگه‌ی استاندارد کارخانه.
- Kan و Zhang، Polymers ۲۰۱۸
- Sudhakar و Renjini، Journal of Industrial Textiles
- Beytoote، انواع لایی چسب خیاطی
- Chargeurs PCC، لایی چسب‌دار
- Freudenberg، لباس مردانه
- Freudenberg، لباس زنانه
- Freudenberg، پیراهن
- Vlieseline، بروشور Full Product Range 2025
- Vlieseline، G 405
- Vlieseline، H 250
- Vlieseline، H 609
- Wendler، لایی پلی‌استری
- Wendler، Line 3000 F
- MH، لایی نبافته‌ی اتصال شیمیایی
- Sacôtin (فروشگاه)، بافته یا نبافته
- Pellon، Product Guide
نوع پارچه و کاربردتان را بفرستید تا بگوییم لایی پرشین برای کارتان مناسب است یا نه، و قیمت امروز را بگوییم.