مهندسی تاب: مقدار تاب، ضریب تاب و توازن
مقدار تاب را با دور در واحد طول می‌سنجند، ولی برای مقایسه‌ی نخهای ضخیم و نازک باید آن را به ضریب تاب تبدیل کرد: تاب ضرب در ریشهی دوم تکس (ISO/TR 8091). ضریب تاب نهایی سه نخ KROWNTEX تقریباً یکی است (حدود ۳۸ تا ۵۰ در نوشتار دور بر سانتیمتر؛ حساب ما)، یعنی کارخانه تاب را متناسب با ریشهی دوم نمره تنظیم کرده است.
تاب را چطور اندازه می‌گیرند
ISO 2061 روش شمارش مستقیم را می‌دهد: جهت تاب و «مقدار تاب بر حسب دور در واحد طول» تعیین می‌شود و «ترجیحاً به صورت دور در متر» بیان می‌شود. برای نخهای چندلا، اگر تاب اسمی کمتر از ۱۲۵۰ دور در متر باشد نمونه‌ی ۵۰۰ میلی‌متری، و اگر بیشتر باشد نمونه‌ی ۲۵۰ میلی‌متری به کار میرود (ISO 2061). تاب هر سه نخ ما زیر ۱۲۵۰ دور در متر است. ASTM D204 هم، که استاندارد آزمون نخ دوخت است، بخشی برای تاب (بند ۱۳) و بخشی جدا برای توازن تاب (بند ۱۷) دارد.
برگه‌ی کارخانه‌ی ما تاب را به دور در ۱۰ سانتیمتر داده؛ برای دور در متر در ۱۰ ضرب کنید.
ضریب تاب: چرا یک عدد کافی نیست
اگر دو نخ هر دو ۶۰ دور در ۱۰ سانتیمتر تاب داشته باشند ولی یکی دو برابر دیگری ضخیم باشد، الیاف نخ ضخیم‌تر زاویه‌ی تندتری دارند. ISO/TR 8091 ضریب تاب را «معیاری از جهت‌گیری مارپیچی الیاف در نخ ریسیده» تعریف میکند. انجمن نساجی (Textile Institute) آن را «حاصلضرب مقدار تاب... در ریشهی دوم نمرهی [مستقیم]» می‌داند.
شکل‌های رایج (ضریب‌های تبدیل از ISO/TR 8091؛ شکل فرمول‌ها را با همین ضریب‌ها بازسازی کرده‌ایم — حساب ما):
| نوشتار | فرمول |
|---|---|
| تکس (ISO) | α = دور در سانتیمتر × √تکس |
| رایج در چین (همان واحد برگه‌ی ما) | α = دور در ۱۰ سانتیمتر × √تکس |
| انگلیسی | α = دور در اینچ ÷ √Ne |
| متریک | α = دور در متر ÷ √Nm |
رابطه‌ی بین آن‌ها طبق ISO/TR 8091: ضریب تکس = ۹.۵۶۷ × ضریب انگلیسی = ۰.۳۱۶۲ × ضریب متریک. نوشتار چینی ۱۰ برابر نوشتار تکس ISO است. وقتی ضریب تابی از منبعی می‌خوانید، اول بپرسید با کدام نوشتار است.
ضریب تاب نخهای ما (حساب ما)
روی تاب نهایی (Z) برگه‌ی کارخانه و تکس برآیند اسمی، بدون احتساب انقباض و وزن رنگ:
| تاب (دور در ۱۰ سانتیمتر) | دور در متر | دور در اینچ | ضریب تاب، نوشتار تکس | نوشتار چینی | |
|---|---|---|---|---|---|
| ۴۰/۲ (۲۹.۶ تکس) | ۷۴ تا ۹۲ | ۷۴۰ تا ۹۲۰ | ۱۸.۸ تا ۲۳.۴ | ۴۰.۳ تا ۵۰.۱ | ۴۰۳ تا ۵۰۱ |
| ۲۰/۲ (۵۹ تکس) | ۴۹ تا ۶۲ | ۴۹۰ تا ۶۲۰ | ۱۲.۴ تا ۱۵.۷ | ۳۷.۶ تا ۴۷.۶ | ۳۷۶ تا ۴۷۶ |
| ۲۰/۳ (۸۸.۵ تکس) | ۴۰ تا ۵۱ | ۴۰۰ تا ۵۱۰ | ۱۰.۲ تا ۱۳.۰ | ۳۷.۶ تا ۴۸.۰ | ۳۷۶ تا ۴۸۰ |
دو نکته از این جدول:
- ضریب تاب هر سه نخ در یک بازه است. یعنی نخ نازکتر دور بیشتری دارد دقیقاً به همان اندازه‌ای که برای ثابت ماندن ضریب تاب لازم است. این همان کاری است که ضریب تاب برایش تعریف شده، و نشان می‌دهد تاب سه نمره با یک منطق طراحی شده.
- ۴۰/۲ کمی بالاتر است. تفاوت کوچک است و منبعی نیافتیم که بگوید برای نخ نازکتر ضریب بالاتر لازم است.
این‌ها حد مرجع کارخانه‌اند، نه اندازه‌گیری یک بچ. آنچه نداریم: هیچ منبعی بازه‌ی هدف ضریب تاب را برای نخ دوخت اسپان پلی‌استر منتشر نکرده؛ پس نمی‌توانیم بگوییم این بازه «بهینه» است. تاب هر لا (S) هم روی برگه نیست.
منحنی تاب بهینه
یادداشت‌های درسی دانشگاه نیوانگلند (Woolwise): برای نخ الیاف کوتاه، «افزایش تاب استحکام نخ را تا یک بیشینه بالا می‌برد و پس از آن، افزایش بیشتر تاب استحکام را کم میکند.» Testex این نقطه را «تاب بحرانی» می‌نامد. پس «تاب بیشتر = نخ محکم‌تر» فقط تا یک حد درست است.
عدد این بیشینه را برای الیاف پلی‌استر یا نخ دوخت در هیچ منبعی پیدا نکردیم.
قاعده‌ی توازن: حدود ۸۰٪
تاب لاها در یک جهت و تاب نهایی در جهت مخالف است تا گشتاورها همدیگر را خنثی کنند. Tausif و همکاران (۲۰۱۸): تاب نهایی «معمولاً در جهت مخالف تاب لاهاست تا ساختاری با گشتاور متوازن شکل بگیرد.»
قاعده‌ی عددی از دانشنامه‌ی علم فیزیک و فناوری (Jayaraman و همکاران، ۲۰۰۳): «برای توازن، ضریب تاب ساختار چندلا باید حدود ۸۰٪ ضریب تاب لا باشد.»
اگر ضریب تاب نهایی با تکس برآیند حساب شود، این قاعده به نسبت دور تاب نهایی به دور تاب لا تبدیل می‌شود: حدود ۰.۵۷ برای نخ دولا و ۰.۴۶ برای نخ سه‌لا (حساب ما، با فرض همین تعریف). Tran و همکاران (۲۰۰۸) نسبت تاب بی‌گشتاور نخ دولا را مدل‌سازی کرده‌اند و پیش‌بینی و آزمایش در حد حدود ۱۰٪ با هم خوانده‌اند.
چون تاب لاهای نخ ما روی برگه نیست، این قاعده را نمی‌توانیم روی اعداد برگه بسنجیم. راه عملی سنجش توازن، آزمون توازن تاب ASTM D204 (بند ۱۷) یا تست کارگاهی حلقه است که در تشخیص کیفیت نخ آمده.
زنده بودن نخ: پیامد تاب نامتوازن روی چرخ
A&E «توازن تاب» را «نبودِ گشتاور در نخ دوخت» تعریف میکند. نخی که گشتاور دارد «زنده» است: وقتی شل شود روی خودش می‌پیچد.
| وضعیت تاب | آنچه روی چرخ می‌بینید | منبع |
|---|---|---|
| تاب کم | نخ باز و ریش‌ریش می‌شود و حین تشکیل بخیه پاره می‌شود | AMANN؛ Coats |
| تاب زیاد یا نامتوازن | پیچیدن، حلقه زدن، گره، و حتی پارگی | AMANN؛ Coats |
| زنده بودن نخ | اختلال در تشکیل حلقه و پرش بخیه | A&E |
Coats خلاصه میکند: «کلید، توازن است.» Tausif و همکاران هم اشاره می‌کنند که بعضی نخهای دوخت را کابلی (دو مرحله تاب چندلا) می‌سازند تا «بی‌نظمی، کش‌آمدن و زنده بودن» کمتر شود. عدد کمّی برای زنده بودن نخ دوخت (مثلاً نتیجه‌ی آزمون پیچش) در منابع پیدا نکردیم.
برای علت‌های دیگر حلقه و پرش: حلقه زدن نخ و پرش بخیه. جهت تاب: تاب Z و S. بازگشت به ساختار نخ دوخت · برگه‌ی مشخصات
منابع این صفحه
ادعاهای فنی متن از همین اسناد آمده‌اند؛ اعداد نخ KROWNTEX فقط از برگه‌ی استاندارد کارخانه.
- ISO/TR 8091:1983, Textiles — Twist factor related to the Tex System, نمونه‌ی رسمی
- ISO 2061:2015, نمونه‌ی رسمی
- ASTM D204, Standard Test Methods for Sewing Threads (فهرست بندها)
- The Textile Institute, Textile Terms and Definitions: twist factor
- Woolwise / University of New England, 8. Fundamentals of Yarn Technology
- Woolwise / University of New England, Topic 15
- Testex, All about yarn twisting
- Jayaraman et al., Encyclopedia of Physical Science and Technology (2003) و Tausif et al., High-Performance Apparel (2018)، از طریق ScienceDirect
- Tran, van der Heijden & Phillips, J. Textile Inst. (2008)
- AMANN, Sewing thread construction explained
- A&E, General Thread Terms Glossary
- A&E, Minimizing Thread Breakage & Skipped Stitches
- Coats, Selecting Your Sewing Threads
- برگه‌ی استاندارد کارخانه‌ی Ningbo MH (سند «مشخصات فنی محصول»)
کد رنگ مورد نظرتان را بفرستید تا موجودی و قیمت امروز را بگوییم. اگر مشکل دوخت دارید، مدل چرخ، نمرهی نخ، شماره‌ی سوزن و نوع پارچه را هم بنویسید.