وقتی دو لای ۱۴.۸ تکسی به هم تابیده می‌شوند، نخ حاصل کمی سنگین‌تر از ۲۹.۶ تکس است، چون تابیدن طول نخ را کمی کم می‌کند و همان وزن روی طول کوتاه‌تری پخش می‌شود (Woolwise، دانشگاه نیوانگلند). به همین دلیل ۲۹.۶ تکس برای نخ ۴۰/۲ KROWNTEX عددی اسمی است، نه وزن اندازه‌گیری‌شده‌ی نخ نهایی.

نمره‌ی برآیند و حرف R

در نوشتار تکس، نمره‌ی نخ نهایی را «برآیند» می‌نامند و با حرف R نشان می‌دهند. یادداشت‌های درسی دانشگاه نیوانگلند (Woolwise) مثالی می‌زنند: برای نخ دولا از لای ۸۰ تکسی، برآیند اسمی R160/2 tex است، «ولی در واقع تابیدن دو نخ به هم نمره‌ای کمی بالاتر از مقدار اسمی می‌دهد، یعنی نزدیک‌تر به R165/2 tex.» این حدود ۳٪ سنگین‌تر است (حساب ما).

یک منبع آموزشی ثانویه (یادداشت‌های آمادگی آزمون GATE) کل ساختار را در یک خط می‌نویسد: 34 tex S600 × 2 Z400; R69.3 tex — یعنی لای ۳۴ تکسی با تاب S ۶۰۰ دور در متر، دو تا از آن‌ها با تاب Z ۴۰۰ دور در متر به هم تابیده، با برآیند ۶۹.۳ تکس. جمع ساده ۶۸ تکس است؛ برآیند حدود ۱.۹٪ سنگین‌تر (حساب ما). همان منبع می‌گوید: «نمره‌ی برآیند برای مصرف‌کننده‌ی نخ مفیدترین عدد است.»

استاندارد آمریکایی ASTM D1244 هم دو ترتیب نوشتار دارد: از لا به نخ نهایی برای تولیدکننده‌ی نخ، و از نخ نهایی به لا برای مصرف‌کننده (ASTM D1244). متن دقیق نوشتار ISO 1139 را، چون استاندارد پولی است، ندیدیم.

نخ ۴۰/۲ ما به همین نوشتار (با اعداد برگه‌ی کارخانه): 14.8 tex S × 2 Z 740–920; R≈29.6 tex. تاب هر لا روی برگه‌ی کارخانه نیامده، به همین دلیل جلوی S عددی نیست؛ و R عدد اسمی است، نه اندازه‌گیری‌شده.

فرمول انقباض تاب

Woolwise تعریف و فرمول را این‌طور می‌دهد:

• درصد انقباض = (طول پیش از تاب − طول پس از تاب) ÷ طول پیش از تاب × ۱۰۰
• نمره‌ی برآیند: N_f = N_o ÷ (1 − C) که در آن N_o نمره‌ی جمع ساده (تکس)، و C انقباض به صورت کسر است.

طبق همین منبع، انقباض تاب «نمره (تکس) را بالا می‌برد، چون وزن نخ روی طول کوتاه‌تری پخش می‌شود.» یک سازنده‌ی دستگاه آزمون (Testex) می‌گوید نخ پنبه‌ای «معمولاً ۲ تا ۳٪ انقباض» دارد.

آنچه پیدا نکردیم: عدد اندازه‌گیری‌شده‌ی انقباض برای نخ دوخت اسپان پلی‌استر، و فرمول هندسی مارپیچ که انقباض را از زاویه‌ی تاب حساب کند. پس ۲ تا ۳٪ را فقط مرتبه‌ی بزرگی بدانید.

برای نخ‌های ما (حساب ما)

اگر انقباض ۲ تا ۳٪ فرض شود:

این‌ها برآورد با فرض‌اند، نه عدد کارخانه. یک عامل دیگر هم وزن را بالا می‌برد: A&E می‌گوید نمره‌ی تکس «بر اساس وزن هزار متر نخ خام (رنگ‌نشده)» تعریف می‌شود؛ رنگ و روان‌کننده وزن اضافه می‌کنند. شاید به همین دلیل برگه‌ی کارخانه‌ی ما برای نخ رنگی انحراف مجاز ±۱۳٪ و برای نخ خام ±۵٪ نوشته است.

نتیجه‌ی عملی ۱: متراژ را با وزن کنترل نکنید

متراژ دوک‌های ما بر اساس طول تضمین شده، نه وزن: ۵۰۰۰ یارد (۴۵۷۲ متر) برای ۴۰/۲ و ۲۰/۲، و ۳۰۰۰ یارد (۲۷۴۳ متر) برای ۲۰/۳، با تلورانس ±۲٪. پس انقباض تاب از متر شما کم نمی‌کند؛ فقط وزن هر متر را کمی بالا می‌برد.

اما اگر بخواهید با وزن کردن دوک متراژ را حساب کنید، سه مشکل پیش می‌آید (حساب ما):

1. انحراف مجاز نمره (±۱۳٪) خیلی بزرگ‌تر از تلورانس متراژ (±۲٪) است. دوکی با متراژ کامل می‌تواند در این بازه‌ی وزنی باشد.
2. انقباض تاب: اگر وزن را بر ۲۹.۶ تقسیم کنید، طول را ۲ تا ۳٪ بیشتر از واقع برآورد می‌کنید — تقریباً به اندازه‌ی کل تلورانس متراژ.
3. وزن لوله‌ی خالی باید کم شود.

پس وزن کردن فقط برای پیدا کردن خطای خیلی بزرگ به درد می‌خورد. روش درست اندازه‌گیری طول در متراژ و گره دوک آمده.

نتیجه‌ی عملی ۲: مصرف نخ

مصرف نخ هر لباس به طول حساب می‌شود (متر در هر درز)، پس انقباض تاب در محاسبه‌ی مصرف اثری ندارد؛ نخ روی دوک از قبل تابیده است. فقط اگر جایی نخ را کیلویی بخرید یا بفروشید، بدانید هر کیلو نخ ۴۰/۲ به‌طور اسمی حدود ۳۳.۸ کیلومتر است و با ۳٪ انقباض حدود ۳۲.۸ کیلومتر (حساب ما)، بدون احتساب رنگ و روان‌کننده. برای محاسبه‌ی مصرف: مصرف نخ هر لباس.

بازگشت به ساختار نخ دوخت · سیستم‌های نمره‌گذاری · برگه‌ی مشخصات

منابع این صفحه

ادعاهای فنی متن از همین اسناد آمده‌اند؛ اعداد نخ KROWNTEX فقط از برگه‌ی استاندارد کارخانه.

• Woolwise / University of New England, Topic 15 – Measurements of Yarn and Fabric
• Woolwise / University of New England, 8. Fundamentals of Yarn Technology
• GATE Textile coaching notes (منبع ثانویه)
• ASTM D1244-98(2020), Standard Practice for Designation of Yarn Construction
• Testex, All about yarn twisting
• A&E, General Thread Terms Glossary
• برگه‌ی استاندارد کارخانه‌ی Ningbo MH (سند «مشخصات فنی محصول»)